ECEVİT KILIÇ

16.11.2008 (Sabah Gazetesi)

Doç. Dr. Onur Yıldırım: Arada diplomasi vardı diye mübadele barışçıl olmadı. Büyük dramlar yaşandı. Şiddet vardı.
Yaklaşık 200 bin kişi hayatını kaybetti..

Savunma Bakanı Vecdi Gönül, 10 Kasım'da "Bugün eğer Ege'de Rumlar, Türkiye'nin pek çok yerinde Ermeniler devam etseydi, acaba bugün aynı milli devlet olabilir miydi? Bu, mübadelenin ne kadar önemli olduğunu size hangi kelimelerle anlatsam bilemiyorum" dedi. Bu bir anlamda devletin, azınlıklara yönelik politikalarının itirafıydı. Yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan Ermeniler tehcire maruz kaldı, Rumlar mübadele yoluyla gönderildi. Kalanlar ise Varlık Vergisi, 6-7 Eylül olayları gibi vahşetlerin sonunda gitmek zorunda kaldı. Bir de bu sözü söyleyenin kimliği çok önemli. Çünkü Gönül, İçişleri Bakanlığı Müsteşarlığı, Ankara ve İzmir Valiliği, Sayıştay Başkanlığı da yaptı. Cengiz Çandar'ın deyimiyle "devletin bir bedende cisimleşmiş hali." Peki, Gönül'ün sözleri var olan zihniyetin dışavurumu mu? Lozan Anlaşması sonrası yapılan mübadele sırasında neler yaşandı? Hem Yunanistan'a giden Rumlar hem de gelen Türkler nelere maruz kaldı? Bu değişim etnik temizlik miydi? Bunları mübadele üzerine hem Yunanistan'da hem de Türkiye'de araştırmalar yapan ODTÜ öğretim görevlisi Onur Yıldırım ile konuştuk.

GÜREL DE SÖYLEDİ
* Mübadele, etnik temizlik yöntemi mi?
Mübadele uluslararası diplomaside lanetlenmiş bir yöntem. Etnik temizliktir. Mübadeleyi telaffuz edenler bugün Filistin sorunuyla ilgili görüş belirten İsrailli aşırı sağcı gazeteciler. Birleşmiş Milletler, mübadele kavramını kesin bir şekilde topyekûn reddetmiştir. Kimse telaffuz bile etmiyor. Maalesef bizde ise bunu söylemek sıradan hal aldı. 57. Hükümet'in Bakanı Şükrü Sina Gürel de 1997'de Washington'da konferansta Karabağ'daki Azeri- Ermeni çatışmaları için mübadelenin en iyi yöntem olduğunu söyledi.

BÜYÜK BİR DRAM
* Arada iki devletin anlaşmış olması yani diplomasinin olması, masumiyet katıyor mu?
Araya diplomasinin girmiş olması buna maruz kalan ve hiçbir söz hakkı tanınmadan yerlerinden ve yurtlarından edilen kitlelerin hikâyesini önemsizleştirmiş hatta yok saymıştır. Aslında tarihe insanların değil de devletlerin gözüyle bakanların mübadeleye böyle bakması anlaşılır bir durum. "İki taraf da anlaştı barış içinde değişim yaşandı" demek absürt.

* Mübadelede şiddet yok muydu?
Aslında çok boyutlu bir dram. Özellikle belli gruplar için daha da zor. Anadolu'nun orta kısmında Karamanlar denilen 200 bin kişilik Rum grup mübadeleye son anda dahil edildiği için son derece hazırlıksız yakalandı. Onlar için büyük felaketti. Mübadele süreci resmi olarak başlamadan önce 1923'ün nisan ve mayıs aylarında Orta Anadolu ve iç kesimlerdeki Rumlar liman şehirlerine götürülmüştü; Mersin, Samsun, İzmir ve kısmi olarak da Trabzon'a. Son anda dahil edilenlere yönelik ciddi bir şiddet var. Hem mallarına yönelik hem de canlarına yönelik.

* Mübadele sırasında ölen veya öldürülen var mı?
İstanbul'daki mülteci kamplarında tutulan her 4 Rum'dan 1'i yaşamını yitiriyor. Buralara da toplama kampı demek daha doğru olur.

* Yani bir anlamda katliam...
Mübadele belli bir diplomasinin sonucunda uygulanmasına ve net bir belgeyle bu insanların nasıl bir sürece maruz kalacaklarının ortaya konmasına rağmen barışçıl şekilde gerçekleşmemiştir. Aksini söylemek her iki taraf için de haksızlık olur. Hem Anadolu'dan giden Rumlar, hem de Kuzey Yunanistan ve adalardan gelen Türkler açısından süreç acımasızdı. Büyük bir dram var. 1.5 milyon civarında Rum'dan bahsediyoruz. 200 bin civarında da can kaybı var.

Mübadele... İnsanlar yerinden yurdundan oldu, ailece doğdukları, büyüdükleri, yaşantılarını geçirdikleri topraklardan kovuldular. İstenildiği kadar barışçıl yapılsın, adı üzerinden mübadele... Binlerce yıllık topraklarından atıldı insanlar. Anadolu'da Rum ve Ermeni kalmadı. Bir kültür yok oldu, yok edildi.

Oysa gerekçe hazır, başka türlü ulus-devlet olunamazdı. Ulus-devlet olunmadan hiçbir şey olunamazdı. Hatta insanlara iyilik bile yapılmış oldu, Osmanlının son zamanlarında olduğu gibi, insanların birbiriyle çatışması önlendi. Dökülecek kanın önüne geçildi. Bugün Rumlar ve Ermeniler yaşasaydı diyorlar Anadolu'da Türklerle birlikte, çatışma eksik olmazmış. İşte Kıbrıs bunun örneğiymiş...

Düşünün, Türkiye'de Rum ve Ermeni kalsaydı, ülkemiz ne kadar büyük bir kültürel zenginlik barındıracaktı.

Son yüzyılda Ermeniler gitti, rumlar gitti, yahudiler sindi. Osmanlı gitti, ittahat ve teraki gitti, meşruti monarşi gitti, cumhuriyet geldi. Ne oldu? Hamidiye alaylarında rus kazaklarının rolünü üstlenen kürt seçkinleri kendi kimliklerinin farkına varıp osmanlının kılıcı olmaktan vazgeçip cumhuriyetin asi halkı haline geldiler. Bu konularıda evvel allah ve sonrada askerin tankın topun ve de derin devletin gücüyle çözersek türkiye güllük gülistanlık mı olur? Ne dersiniz?


11 Eylül'den önce Usame bin Laden'in ismini duyan kimse var mıydı? Onu kim yarattı ? 11 Eylül eylemi. 11 Eylül gibi çok önceden bilinen bir eylem zincirini kim yarattı? Çok açık ABD devletinin sahipleri.
Türkiye'de de bir zamanalr "Yeşil" vardı ama şimdi yok onu devlet yarattı ve zamanı gelince de ortadan kaldırdı.

Ben şuna inanıyorum ki eğer bu topraklarda tek etnik grup tek kültür kalsa bile devlet daha iyi yönetebilmek ve çatışma ortamından rant sağlayabilmek için yeni bir çatışma  ortamı bulacaktır. Bulamazsa da onu illaki yaratacaktır.

Çatışmaların kaynağı, halkların uluslaşma süreçleriyle ilgiliydi. Kürtlerin Osmanlının kılıcı olması, Ermenilere karşı Türklerin yanında yer alması, müslüman olmalarından kaynaklanıyordu. Cumhuriyetten sonra Kürt ulusu yok sayıldı, bu da bir çatışmaya neden oldu.

Ülkede ne kadar sorun varsa, bunların hepsini yapay nedenlere bağlayabiliriz. "Ekonomik kriz" mi? Aslında yapay bir kriz, birilerinin çıkarı doğrultusunda gerçekleştirilmiş. İnsanları işlerinden atmak, şirketlerin karlarına kar katmak için çıkarılmış. Sağ-sol kavgası mı? Aslında yapay bir kavga, birileri gençleri kandırdı, kışkırttı. Başlarında siyonistler, masonlar vardı. Şimdi de bir alevi-sünni ayrılığı ortaya atmışlar...  Zaten Yunanlıların, Makedonların, Bulgarların, Arapların vb. Osmanlıdan ayrılması hep birilerinin kışkırtmasıyla olmuş.

Modernizm çağı ile devasa toplumsal yapı tüm cemaatleri kapsamaya yetmemiş bunun karşılığı olarak ulus devlet bu ihtiyacı karşılamak için bir ortaya çıktı. Ancak bu ihtiyacı karşılamak için gündeme getirilen ulus devlet ve etnik kimlik emperyal devletlerin başına bela oldu. Osmanlı da bu devletlerden biriydi. Jöntürkler ve ittahat terakki ile türk ulusal kimliğine yönelen yönetici elit görevini cumhuriyet ile tamamlamış oldu. Her ulusal yada etnik kimlik bir başka etnik yada ulusal kimliğin inkarı üzerinden kurulduğu için başlı başına çatışma nedenidir. Ötekileştirilmiş etnik kimliklerin başkaldırısını "kışkırtma" ile açıklama fazla devlet merkezli ve resmi bir ifade bence. Bu bakışla kürt isyanalrını da sadece dış odakların kışkırtmalarına bağlamak mümkün. Bu ise hiçbir şeyi açıklamaz tersine halk arasındaki düşmanlığı derinleştirir. 

author=ice link=topic=55482.msg436709#msg436709 date=1227108721>

Ben şuna inanıyorum ki eğer bu topraklarda tek etnik grup tek kültür kalsa bile devlet daha iyi yönetebilmek ve çatışma ortamından rant sağlayabilmek için yeni bir çatışma  ortamı bulacaktır. Bulamazsa da onu illaki yaratacaktır.


İşte bu yüzden devleti kaldırsak yeter..

author=ice link=topic=55482.msg436867#msg436867 date=1227283617>
Ötekileştirilmiş etnik kimliklerin başkaldırısını "kışkırtma" ile açıklama fazla devlet merkezli ve resmi bir ifade bence. Bu bakışla kürt isyanalrını da sadece dış odakların kışkırtmalarına bağlamak mümkün. Bu ise hiçbir şeyi açıklamaz tersine halk arasındaki düşmanlığı derinleştirir. 


Kardeş, ben de bu şekilde, ayrılıkları "kışkırtma" ile açıklayanları eleştirmiştim zaten.  Hangi edebi sanat oluyor, işte onu yaptım...